Hoşgeldiniz  

GAZETE TÜRLERİ

hascanlar | 14 Kasım 2020 | Basın


hascanlar
ahmetmetinonder@gmail.com

1.1. Gazete ve Gazetenin Özellikleri
1.1.1. Gazete
İç ve dış politika, ekonomi, kültür, spor ve daha başka konularda haber ve bilgi
vermek için yorumlu veya yorumsuz olarak her gün ya da haftanın belli günlerinde düzenli
olarak çıkarılan basılı yayınlardır. Gazete içinde haberlerin yanı sıra makale, fıkra, deneme,
röportaj, karikatür, fotoğraf, hikâye ve illüstrasyonlarla birlikte okuyucunun ilgisini çekecek
her türlü konudaki bilgilere yer verilir.
1.1.2. Gazetenin Özellikleri
 Okunması daha kolay ve ilgi çekicidir.
 İsteyen her okuyucu, gazeteyi rahatlıkla yanında taşıyabilmekte ve istediği
zaman rahatlıkla okuyabilmektedir.
 Gazetelerin saklanması, arşivlenmesi çok kolaydır.
 Gazete haberleri saklanabildikleri için kalıcıdır ve her zaman tarihi belge
niteliği taşır.
 Gazeteler, bir haberi farklı gerekçelerle tekrar gündeme getirebilir, haberi çok
geniş boyutlarda ele alabilir.
ÖĞRENME FAALİYETİ–1
AMAÇ
ARAŞTIRMA
3
1.2. İçeriklerine Göre Gazete Türleri
1.2.1. Fikir Gazeteciliği
Haberle birlikte yorumun ağırlık kazandığı, ünlü yazar ve düşünürlerin gazete
sayfalarından halka seslendikleri, gazetedeki etkinin fotoğraflara değil kelimelere yüklendiği
gazetecilik türüdür. Gazete, para kazandıran, çok satış yapması gereken bir işletme olarak ele
alınmaz. Demografik yapısı belirlenmiş hedef kitlesinin düşünsel ihtiyaçlarına hitap eder.
Amacı, mesajları ile okuyucuyu eğlendirmek değil eğitmek ve bilgilendirmektir.
Okuyucuları da bu nedenle yüksek eğitim görmüş, okumaya seyretmekten fazla zaman
ayırabilen kişilerdir. Yayın kimliklerini fikir gazeteciliği üzerine şekillendirmiş gazetelerin
haberlerinde duygulara hitap eden, şiddet ve cinsellik içeren verilere yoğunluk kazandıran
bir yazım örgüsü bulunmaz. Yoğun bilgi içeren haberciliğe ağırlık verilir. İnsanoğlunun
yapısı gereği pek hoşlanmadığı fakat bilmesi ve öğrenmesi gereken haberleri ciddi bir
içerikle sunarak insanları düşünmeye yönelten gazetecilik türüdür. Sunduğu ciddi içerikli
haberlerle insanları düşünmeye yöneltir. Fikir gazeteciliğinin amacı; önemli toplumsal
sorunları, konuları saptayarak toplumun gündemine getirmektir. Toplumu belirli bir görüşü
savunarak bilinçlendirme görevi yapan fikir gazeteleri, haberleri yorumlayarak, açıklayarak
değerlendirir. Haberlerde açıklayıcı ve yorumlayıcı bir yaklaşım uyguladıkları gibi
soruşturucu, araştırıcı bir yolu da benimser.
Fikir gazetelerinin temel özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:
 Belirli bir görüşü savunarak toplumu bilinçlendirme görevi yapar.
 Kitlesi, yüksek eğitim almış insanlardır.
 Haberleri derinliğine inerek nedenleriyle araştırırlar.
 Ciddi içerikli haberlerin yanında görüş bildiren makaleler de yer alır.
 Gazetenin sayfaları çeşitli toplumsal konuları içeren bölümlerden oluşur.
 Tirajları, magazin gazetelerine oranla düşüktür.
 Gazete, hitap ettiği kitlenin büyüklüğüne göre tiraj alır yani satış yapar
Gazetelerin fikir gazeteciliğine yönelişinin nedenleriyse şöyle sıralanabilir:
 Sanayi devriminden sonra ortaya çıkan teknolojik gelişmeler
 Haber toplama ve yazma yönünden getirilen yenilikler, özellikle telgrafın ve
telefonun kullanımı
 Halka dönük gazetecilik anlayışının benimsenmesi
Türkiye’deki fikir gazetecililiğine ait örneklerde yayınların içeriklerinde açıklama, öz
geçmişine değinme, derinliğine olayları anlatma, çözümleme ve yorumlama yer almaktadır.
Bu tür haberlere 1980’den sonra daha çok rastlanmıştır.
4
1.2.2. Kitle Gazeteciliği
Günümüzde daha çok “eğlendirici bilgi” denilen ”infotainment” tarzı haberciliği
benimsemiş gazetecilik türüdür.19. yüzyılın sonunda Amerikan gazeteciliği ile başlamıştır.
Amerikan gazetecileri William Randolp Hearst ve Joseph Pulitzer, kitle gazeteciliğinin ilk
temsilcileridir.
Joseph Pulitzer, 1890 yılında New York Sunday’e bağlı “World” gazetesinin tirajını
300 bine çıkarmayı başarmıştır. Haberde insanların duygularına hitap eden ölümleri,
hastalıkları ve çeşitli melodramları kullanmıştır. Bunun yanında sansasyonel fotoğraflar ve
çizgi roman serilerini ilk olarak denemiş ve bu uygulama okuyucuların ilgisini çekmiştir.
Bu dönemde, gazete satışlarının artmasında kel, dişsiz ağzı ile sürekli gülümseyen ve
sarı bir çuval giyen çocuğun maceralarından oluşan “Sarı Çocuk” adlı çizgi roman etkili
olmuştur. Tirajdaki bu artış etkisi bir süre sonra, kitle gazeteciliğini kendilerine yayın kimliği
olarak seçen gazetelere “Sarı Basın” adının verilmesine neden olmuştur. Sarı basın, Amerika
basın tarihinin çok renkli bir bölümünü oluşturmuştur. Bu uygulama, gazete satışlarını
artırmıştır.
Pulitzer’ in başlattığı bu akımı William Randolp Hearst de izlemiş, 1895’te New York
Journal gazetesini satın alarak devam ettirmiştir.
Dünya basınında başarı ödülü uygulayan ilk gazeteci de Joseph Pulitzer olmuştur.
Pulitzer Gazetecilik Ödülleri, bugün de dağıtılmaya devam etmektedir.
Kitle gazeteciliği, günümüz gazeteciliğinde çok yaygın olarak görülen gazetecilik
türüdür. Türkiye’de ve diğer ülkelerde örneklerine bolca rastlamak mümkündür. İnsanların
öğrenmekten çok hoşça vakit geçirmesini amaçlayan kitle gazetelerinin okur kitlesi, fikir
gazetelerine oranla çok daha fazladır. Farklı eğitim yapılarına sahip insanlar, vakit geçirmek
ve oyalanmak için bu tür gazeteleri okurlar.
Kitle gazeteciliğinin gelişim süreci incelendiğinde şu bilgilere ulaşılmaktadır:
 Önce İngiltere’de görülmüş daha sonra ABD’ye ve diğer Avrupa ülkelerine
yayılmıştır.
 1830’dan sonra özellikle insanların ilgisini çeken konuların işlenmesi ve
gazetelerin ucuza satılması nedeniyle halk gazeteciliği büyük gelişme
göstermiştir.
 Teknolojik gelişmeler ve yeni haber kaynaklarına ulaşılması, kitle
gazeteciliğinde, Amerikalı iki gazetecinin -James Gordon Bennett ile Joseph
Pulitzer- sansasyonel haber dönemini başlatmalarına neden olmuştur.
 Bennett, daha çok sosyetedeki gelişmeleri, skandalları ve dedikoduları haber
konusu yapmış hatta haber olsun diye kendi evlenme töreninden bahsetmiştir.
 Pulitzer ise sansasyonel haberlerin yanında hükümet haberleri, şirket
yolsuzlukları gibi toplumu ilgilendiren konulara değinerek çizgisini Bennett’
ten ayırmıştır.
5
 Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra sansasyonel gazetecilik doruk noktasına
ulaşmıştır. Bu tür gazetelere Avrupa’da “bulvar” gazeteleri denmiştir.
 1929’da yaşanan ekonomik krizden sonra sansasyonel haberlere karşı yorum
içerikli haberlerin daha fazla yayımlanmakta olduğu görülmüştür.
 Gelişmekte olan ülkelerde hala kitle gazeteciliği yoğun bir şekilde varlığını
sürdürmektedir.
1.3. Yayın Sürelerine Göre Gazete Türleri
Yayın periyotları, gazetelerin bir başka sınıflandırma birimidir. Önceleri yayımlanma
zamanlarına göre gazeteler sabah, akşam ve gece postası olarak sınıflandırılırken artık bu
sınıflandırma kalmamış; günlük, haftalık, 15 günlük, aylık ve 3 aylık gibi sürelerle çıkan
gazeteler şeklinde bir sınıflandırma ortaya çıkmıştır.
1.3.1. Günlük Gazeteler
Günlük periyotlar hâlinde yayımlanan gazetelerdir.
1.3.2. Haftalık Gazeteler
Haftalık periyotlar hâlinde yayımlanan, belirli konularda uzmanlaşarak sadece alanıyla
ilgili bilgi veren, aynı zamanda haber ulaştıracakları kitleyi de belirlemiş olan gazetelerdir.
Bu gazeteler yerel, bölgesel ve ulusal düzeyde yayımlanmaktadır.
1.3.3. 15 Günlük Gazeteler
15 Günlük periyotlar hâlinde yayımlanır. Konuları ayrıntılarıyla ele alır. Belli bir
kitleye hitap eder. Bir günde tüketilen haberler yerine daha uzun soluklu haberlere yer
vererek okur kitlesinin sorunlarına çözüm bulmaya çalışır. Anlatımda daha çok ayrıntıya
girilir. Sade ve kolay anlaşılır bir dil kullanılır.
1.3.4. Aylık Gazeteler
Aylık periyotlar hâlinde yayımlanan, dergiye benzeyen, ele aldığı konuları ayrıntılı
olarak inceleyen, bazen yerel bazen de ulusal özellik gösteren gazetelerdir.
6
1.4. Dağıtım Alanlarına Göre Gazeteler
Gazetelerin en yaygın sınıflandırılma biçimini dağıtım şekli ifade etmektedir. Buna
göre ülke geneline dağıtımı gerçekleştirilen yaygın gazetelerden, bölgesel ve kent içi
dağıtımı yapılan yerel gazetelerden ve uluslararası alanda dağıtımı yapılan gazetelerden söz
etmek mümkündür.
1.4.1. Yerel Gazeteler
Belirli bir yörede yayımlanan basın, yerel basın olarak adlandırılır. Anadolu basını
olarak da anılan yerel basını daha geniş anlamı ile şu şekilde tanımlayabiliriz: “Ülke geneli
yerine, daha dar bir dağıtımla bir ya da birkaç il ya da ilçedeki okura ulaşan, belirli il ya da
bölgeye ilişkin haberlerin yoğunlukta bulunduğu basılı periyodik yayınların bütünüdür.”
Ülkemizde ilk yerel gazete, 1867’de Erzurum’da yayımlanan Envar-ı Şarkiye
gazetesidir. İkinci yerel gazete, 1881’de “Aydın” adıyla Mecid-i Fikri Bey tarafından
İzmir’de yayımlanmıştır.
Anadolu’da gazetecilik, 2. Abdülhamit döneminde illere gönderilen matbaalarla
başlamış; büyük illerle sınırlı kalmıştır. İllerdeki matbaalar, defter ve cetvel basmakla işe
başlamışlar, sonra salname ve kitap yayınlarına geçmişlerdir. Bazı illerde bunlara ek olarak
kendi adıyla, küçük boyda, az sayıda basılan genelde haftalık gazeteler yayına başlamış,
böylece Anadolu’da gazetecilik mesleğinin ayak sesleri duyulmuştur.
Çoğu yerde, babadan oğula miras yoluyla geçen Anadolu basını, kıt imkânlarına
karşın özellikle Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasında halkı heyecanlandırma ve
bilinçlendirmede önemli işlevler üstlenmiştir. Yerel gazeteler, halkla ve yerel yöneticilerle
çok yakın ilişki içinde bulunduklarından demokrasi kültürümüzün de ilk basamaklarını
oluşturmaktadır.
Yerel basın örneklerinde belirli il, ilçe ya da bölgelere yönelik sorunlar gündeme
getirilip tartışılır. Ülkemizde, neredeyse bütün illerde bu tür yayınlar mevcuttur. Bazen yerel
basında ülke genelindeki sorunların da tartışıldığı, haber olarak işlendiği görülebilir. Yerel
basınla ulusal basını karşılaştırdığımızda yerel basında birtakım özelliklerin ön plana çıktığı
görülür. Bu özellikler şunlardır:
 Yerel gazeteler okuyucuya daha yakın ve sıcak gelir çünkü haberler, olaylar
tanıdık yakın bir çevre ile ilgilidir. İnsanın kendinden söz edilme doyumunu
yerel basın daha kolay karşılayabilir.
 Ulusal basının birkaç satırda geçtiği yöresel haberleri yerel basın, en ince
ayrıntısına kadar verir. İşte bu özelliğiyle yerel basının ulusal basın karşısında
bir üstünlüğü söz konusudur.
 Yerel basın, okurunu ilgilendiren tüm olayları doğrudan iletmektedir. Bu
tutumu ile yerel basın, gereksiz haberlerle sayfa dolduran basından üstün bir
özellik taşır.
7
 Yerel basının hedef kitlesini çok iyi tanıması gerekir çünkü tüm kitle iletişim
araçları için geçerli olan etkenler yerel basın için de geçerlidir. Yerel basının
başarısı, yerel kamuoyu ve yerel yönetim üzerindeki etkisi ile orantılıdır.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) verilerine göre, Türkiye’de
2011’de 6 bin 778 gazete ve dergi yayımlandı. Bu yayınların yüzde 57,1′ini
dergiler oluşturdu. TÜİK tarafından hazırlanan 2011 yılına ilişkin Yazılı Medya
İstatistikleri yayımlandı.
2011 yılı sonuçlarına göre, Türkiye’de yayımlanan gazetelerin yüzde 90,1′i
yerel, yüzde 3,1′i bölgesel ve yüzde 6,8′i ulusal yayın yaptı. Aynı dönemde
dergilerin ise yüzde 35,5′i yerel, yüzde 6,7′si bölgeselken, yüzde 57,8′i ulusal
yayın içinde oldu.
Genel olarak bakıldığında ise gazete ve dergilerin yüzde 58,9′u yerel,
yüzde 5,2′si bölgesel ve yüzde 35,9′u ulusal yayın yaptı.
1.4.2. Bölgesel Gazeteler
Bölge basını, sınırlı bir alanda yaşayanlara yöneliktir. Yayımlandığı bölgede olup
bitenleri; politik, ekonomik, kültürel ve sanatsal etkinlikleri; spor faaliyetlerini haber ve
fotoğraflarla okuyucuya sunan basına “Bölgesel Basın” denilmektedir. Tek bir basın-yayın
kuruluşu tarafından basılan ve en az üç komşu ilde ya da en az bir coğrafi bölgede
yayımlanan süreli yayınları ifade eder.
Bölgesel basının en somut örneği, İzmir’ de yayımlanan Yeni Asır gazetesidir. Bütün
Ege Bölgesi’nin yayın organıdır. İlk bölge gazetesi ise o zaman sınırlarımız içinde bulunan
Rusçuk’ta, Mithat Paşa’nın Tuna valisiyken 1865’te çıkardığı “Tuna” gazetesidir.
Yukarıda yerel basın için saydığımız tüm özellikler bölgesel basın için de geçerlidir.
Fakat son dönemde ulusal gazetelerin kendi aralarında yaşadığı rekabet, bölgesel basının da
etkilenmesine neden olmuştur. Bölgesel basın, ulusal basının rekabeti karşısında tiraj ve
reklam geliri kaybına uğramıştır. Ulusal gazetelerin bazılarının İzmir, Adana, Ankara
İstanbul ve Erzurum gibi büyük illerde baskı tesislerinin bulunması, o ilin ya da bölgenin
yerel haberlerini yerel eklerle ulusal gazete içinde verme olanağı yaratmıştır. Bu sayfalarda
bölgesel gazete muhabirlerinin haberleri kullanılmaktadır. Bu durum, ulusal gazetelerle
bölgesel gazeteler arasında sıkı bir haber alışverişi sağlasa da ulusal düzeyde yayın yapan
gazetelerle rekabet etmek durumunda kalan bölgesel gazeteler ve gazetecilerin gösterdikleri
çabanın karşılığını bulamamasına yol açmaktadır.
Bölgesel gazeteler, ulusal gazetelere haber kaynağı oluşturmaktadır. Bir başka deyişle
bölgesel gazeteler, ulusal gazetelerin kılcal damarları gibidir. Ulusal gazetelerin ulaşamadığı
yerleşim birimlerinden haberlere yer veren bölgesel gazeteler, ulusal gazeteleri besler.
8
1.4.3. Ulusal Gazeteler
Sadece bir yerleşim biriminde ya da bölgede değil bütün yurtta olup bitenleri, önemli
toplumsal, ekonomik ve politik olayları, spor faaliyetlerini, sanatsal ve kültürel etkinlikleri,
genel bilgileri; haber, diğer yazınsal türler, fotoğraf ve görüntüleri, bu arada uluslararası ve
ulusal politikaları, ayrıca dış haberleri yansıtan, büyük bayiler tarafından ülke düzeyinde
dağıtımı gerçekleştirilen basına “Ulusal Basın” denilir.
Ulusal gazete kavramından, çok sayıda okuyucuya ulaşan, ulaşmayı hedefleyen
gazeteler anlaşılmaktadır. Başka deyişle; dünyanın ve ülkenin her tarafından, her türlü
haberlere sayfalarında yer veren ve çok geniş bir okuyucu kitlesine dağıtım yapılacak şekilde
yayın yapan gazeteler, ulusal gazeteler olarak adlandırılmaktadır. Bugün Türkiye’de toplam
basımları 3,5-4 milyon kadar olan ulusal gazeteler kurdukları dağıtım ağı ile en küçük
yerleşim alanlarına bile günlük olarak ulaşmaktadırlar.
Kâğıt ve baskı niteliği dünya standartlarında olan ulusal gazetelerin, reklam ve
promosyon yoluyla tanıtım ve rekabet çabası yoğundur. Günümüzde ulusal basın organları
şirketleşerek, hatta holdingleşerek yayınlarını sürdürmektedir.
Ülkemizde ulusal basının merkezi İstanbul’dur.
1.4.4. Uluslararası Gazeteler
Sadece yayımlandıkları ülkenin değil diğer ülkelerin de önemli olaylarını, uluslararası
politikaları, ekonomik, kültürel, spor ve sanatsal etkinlikleri; haber, diğer yazınsal türler,
fotoğraf ve görüntüleriyle yansıtan basına “Uluslararası Basın” denilmektedir. Bulunduğu
ülke dışında başka ülkelerde de yayımlanan gazeteleri ifade eder.
Teknolojik gelişmeler sonucunda küresel bir köye dönüşen dünyamızda haber alma
temel bir ihtiyaç hâline dönüşmüştür çünkü dünyanın herhangi bir yerinde meydana gelen
ufak bir değişim tüm insanları olumlu veya olumsuz etkilemekte ve insanlar bu gelişmeleri
öğrenmek istemektedirler. İşte bu durum, gazete kuruluşlarını uluslararası boyutta gelişmeye
yöneltmiş ve uluslararası haber ajanslarının haberlerinden yararlanarak okur kitlesini
dünyadaki gelişmelerden haberdar etmeye yöneltmiştir.
1.5. İlgi Alanlarına Göre Gazeteler
Sadece bir konuyu ele alarak o konuyla ilgili ayrıntılı bilgi veren gazetelerdir. Bunlar;
ekonomi, spor, turizm, bilim teknoloji vb. alanlarda yayın yapan gazetelerdir.
1.5.1. Ekonomi Gazeteleri
Ekonomiyle ilgili ayrıntılı yayın yapan gazetelerdir. Ekonomi gazetelerine ait
örneklerden bazıları şunlardır:
9
1.5.2. Turizm Gazeteleri
Turizmle ilgili konularda bilgi veren gazetelerdir.
1.5.3. Spor Gazeteleri
Son zamanlarda sporun, özellikle futbolun, geniş halk kitleleri tarafından çok fazla ilgi
görmesi ve spor gazetelerini yayımlamak için medya gruplarının aralarında kıyasıya
yarışması, spor gazeteciliğinin popülaritesini artırmıştır.
Spor gazeteciliği son 15 yılda özellikle ticarileşme ve profesyonelleşmenin
hâkimiyetiyle birlikte önemli anlayış değişiklikleri ile gelişerek büyüyen bir sektör olmuştur.
Tüm bu gelişmeler, spor gazeteciliğinin etik anlamda uyması gereken kurallardan biri olan
objektif haberciliği çok önemli bir noktaya getirmiştir. Gazeteci, kamu görevini yaparken
önce kendisine-mesleğine sonra da kitlelere karşı sorumludur. Spor gazetecileri sportif
olayları dikkatli izlemeli tarafsız ve uzman kişiliğiyle yorumlamalı ve toplumu
bilgilendirmelidir.
1.6. Ebatlarına Göre Gazeteler
1.6.1. Standart Boy Gazeteler
Gazetelerin basılı bulundukları kâğıdın boyutlarına göre bir isimlendirme yapıldığında
normal bir gazete 57×82 cm boyutlarında yayımlanmaktadır. Bu ölçülerdeki gazeteler; 6,8, 9
veya 10 sütunluk sayfa düzenlemesi yapmaktadır. Genellikle ulusal ve bölgesel gazeteler
standart boy olarak çıkmaktadır.
1.6.2. Tabloid Boy Gazeteler
Standart boy bir gazetenin ortadan katlanmasıyla elde edilen 38×28 cm ebatlarındaki
gazete şeklidir. Bu şekli ile bulvar gazetelerine benzer. Ülkemizdeki çok sayfalı gazetelerin
hafta sonu ekleri genellikle tabloid boyuttadır. Okunması ve taşınması kolay olmakla birlikte
konuların çok çeşitli sayfalara dağılmış olması bazılarına göre dezavantajdır. Ülkemizde çok
fazla rağbet görmemesine karşın Batı’da tabloid boy yayımlanan çok sayıda yüksek tirajlı
gazete bulunmaktadır. Bunların başını İngiltere çekmektedir. Dünyadaki gazetelerin yüzde
36’sı tabloid formattadır. Genellikle 5 sütun üzerinden oluşturulan bu gazetelerde büyük
resim ve büyük başlık kullanılmaktadır. Orta sayfa vitrin gibi düşünülmüştür.
Yukarıda yapılan sınıflandırmaların dışında naylon gazete ve referans gazetesini de
tanımlamakta yarar vardır.
 Naylon Gazete
Gazeteciliğin gerçek işlevini yerine getirmeyen ancak resmî ilan almak ya da çıkar
sağlamak için yayınını sürdüren gazetelerdir.
10
 Referans Gazetesi
Klasik gazetecilik ilkelerinin geçerli olduğu ve kupürleri belge niteliği taşıyan, atıf ve
alıntılarla yazılarından yararlanılan gazetelerdir. Gazetenin ortaya çıkardığı gerçekler ve
olaylara getirdiği yorumlar, tarih yazıcılarına ışık tutmaktadır. Bu nedenle bir g

46 Kez Görüntülendi.
Etiketler:

EN SON HABERLER

© 2017 Tüm Hakları Saklıdır ~ İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.